تأویل ابیات بیدل (۹۳)

سحر تجدد نفس است اينكه در نظر
عالم مكرر است و مكرر نمى شود

این بیت اشاره به آیت ۱۸ سورۀ التکویر است: وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ. در مصرع اول، از تجدد نفس یاد می‌کند یعنی هر نَفَسی تازه است و تکرار نیست، هرچند ظاهراً مکرر معلوم می‌شود. یعنی هرچند شب و روز تکراری است یا فصول یک سال تکراری است، هیچ روز یا فصلی با دیگر روز یا فصلی یکسان نیست، بل هر روز یا فصلی در حال تجدد است. یعنی آنچه ثابت است همان تغییر و تجدد است. پس عالم مکرر است، این این تکرار، در نفس خود تکرارناشدنی است.

به عبارت دیگر، هرچند سحر امروز، رنگ سحر ديروز را دارد و ظاهرن تكرار آن به نظر مى رسد، هر سحر در ذات خود تكرارناشدنى است و پيراهن تجدد را هر آن به تن مى كند. زيرا زمان گذرا و هر آن در حال شدن است. به گفتۀ فلاسفۀ اسلامى، زمان كم متصل غيرقار است.