حقوق بین الملل زنان: تعریف و منابع

تعریف حقوق بین الملل زنان

مجموعه‌ای از قواعد حقوق بین الملل است که به منظور تضمین کرامت انسانی، آزادی و برابری زنان و رفع هر نوع تبیعض، خشونت و نابرابری آن‌ها در ساحات حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی وضع شده است. جان‌مایۀ حقوق بین الملل زنان، احترام به کرامت انسانی زنان و تضمین آزادی و برابری آن‌ها در تمام کشورها در سطح جهان است.

قابل یاددهانی است که در سطح جهانی در چارچوب سازمان ملل متحد به منظور برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان، نهاد UN Women در سال ۲۰۱۱ آغاز به کار کرد.[۱] البته برخی از کنوانسیون‌ها دارای میکانیزم‌هایی است. به گونۀ مثال کنوانسیون منع تبعیض دارای کمیتۀ مشخص به منظور نظارت از تطبیق مفادات این کنوانسیون است.

منابع حقوق بین الملل زنان

ملکم شاو در کتاب حقوق بین الملل خود منابع حقوق بین الملل را چنین تعریف می‌کند: ” منابع آن قواعدی در داخل نظام حقوقی است که در سطح فنی عمل می‌کند. بنابرین منابع نهایی همچون عقل یا اخلاق از دایرۀ آن خارج است. کما اینکه منابع بیشتر کارکردی مانند کتابخانه‌ها و مجلات نیز منظور نظر نیست. هدف بررسی و مطالعۀ روندی است که از آن طریق قواعد حقوق بین الملل ایجاد می‌شود و ظهور پیدا می‌کند.”[2]

قابل یاددهانی است که منابع حقوق بین الملل در بند ۱ مادۀ ۳۸ اساسنامۀ محکمۀ بین المللی عدالت چنین بیان شده است: “

الف) معاهدات بین‌المللی، اعم از عام یا خاص، که قواعدی را مقرر می‌دارند و به‌ طور صریح از سوی طرفین اختلاف به رسمیت شناخته شده‌اند؛

ب) عرف بین‌المللی به عنوان رویه‌ای کلی که به صورت قانون پذیرفته شده است؛

ج) اصول کلی حقوقی که از سوی ملل متمدن شناخته شده‌اند؛

د) با رعایت مقررات ماده ۵۹، آرای قضایی و آموزه‌های برجسته‌ترین علمای حقوق بین الملل عمومی کشورهای مختلف، به‌عنوان وسایل فرعی برای تعیین قواعد حقوقی.”

در خصوص حقوق بین الملل زنان، نهاد UN Women در صفحۀ وب‌سات خویش منابع بین المللی ذیل را چنین برشمرده است:

۱- برنامه استراتژیک UN Women برای سال‌های ۲۰۲۶–۲۰۲۹

۲- کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان (CEDAW) و پروتکل اختیاری آن. «منشور حقوق زنان» ستون اصلی تمام برنامه‌های UN Women است. بیش از ۱۸۵ کشور عضو این کنوانسیون هستند.

۳- اعلامیه و پلتفرم عمل پکن (PFA

۴- قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت سازمان ملل در مورد زنان، صلح و امنیت (۲۰۰۰) به این موضوع اذعان کرد که جنگ‌ها بر زنان تأثیر متفاوتی دارند و بر ضرورت افزایش نقش زنان در تصمیم‌گیری در خصوص پیشگیری و حل منازعات تأکید کرد. البته در مجموع شورای امنیت سازمان ملل ۱۰ قطعنامه را برای بهبود وضعیت زنان در کشورهای آسیب‌دیده از منازعه صادر کرد .[۳]

افزون بر اسناد فوق الذکر می‌توان از اسناد آتی نیز به عنوان منابع حقوق بین الملل زن یاد کرد:

میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR)
میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (ICESCR)
کنوانسیون منع شکنجه (CAT)
کنوانسیون حقوق کودک (CRC)
کنوانسیون بین‌المللی رفع همه اشکال تبعیض نژادی (ICERD)
کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت (CRPD)
کنوانسیون‌های ژنو
اساسنامۀ محکمۀ جزای بین‌المللی
کنوانسیون حقوق سیاسی زنان
کنوانسیون تابعیت زنان متأهل
کنوانسیون رضایت در ازدواج، حداقل سن ازدواج و ثبت ازدواج‌ها
کنوانسیون رفع تبعیض در آموزش
کنوانسیون شورای اروپا در زمینه پیشگیری و مبارزه با خشونت علیه زنان و خشونت خانگی (کنوانسیون استانبول)
کنوانسیون بلم دو پارا
پروتکل مپوتو
کنوانسیون مزد مساوی
کنوانسیون تبعیض در استخدام و اشتغال
کنوانسیون حمایت از مادران
کنوانسیون خشونت و آزار (C190)
اعلامیۀ جهانی حقوق بشر
اعلامیۀ رفع خشونت علیه زنان
اعلامیۀ و برنامه عمل ویانا