مادۀ (۷۰۹) کُد جزا در خصوص سرقت اموال کم بها چنین بیان میدارد: ” هرگاه در جرم سرقت هیچ یکی از احوال مشددۀ مندرج این فصل موجود نگردد یا قیمت مال مسروقه کمتر از پنج هزار افغانی باشد، مرتکب به حبس قصیر یا جزای نقدی از ده هزار تا شصت هزار افغانی، محکوم میگردد.” در این ماده از آنجاییکه کلمۀ «یا» ذکر شده، دو حکم مستقل در آن مندرج است:
۱- در جرم سرقت هیچ از یکی از احوال مشددۀ مندرج مادۀ (۷۰۲) کُد جزا موجود نگردد؛
۲- در جرم سرقت، قیمت مال مسروقه کمتر از پنج هزار افغانی باشد.
از این دو حکم ظاهراً چنین استنباط میگردد، طبق حکم اول،هرگاه احوال مشدده نباشد، هرچند ارزش مال بیشتر از پنج هزار افغانی باشد یا طبق حکم دوم، قیمت مال مسروقه کمتر از پنج هزار افغانی باشد، هرچند یکی از احوال مشدده موجود باشد، این ماده قابل تطبیق است.
اما چنین برداشتی، این ماده را ظاهراً در تعارض با دیگر احکام مرتبط به جرم سرقت قرار میدهد که قابل حل است. درین خصوص، مادۀ (۷۰۰) کُد جزا چنین بیان میدارد: ” شخصی که با داخل شدن به محل مسکونی یا محلی که برای سکونت آماده شده یا به یکی از ملحقات آن، مرتکب جرم سرقت گردد، به حبس متوسط محکوم میگردد.” مادۀ (۷۰۰) سه ویژگی عمده دارد: شامل احوال مشدده نمیشود، مکان سرقت در آن معین است، و قیمت مال مسروقه در آن تذکر نشده است.
حالا اگر یک شخص مالی را با ارزش ده هزار افغانی از یک محل مسکونی بدون موجودیت احوال مشدده، به سرقت ببرد، مادۀ (۷۰۰) قابل تطبیق است یا (۷۰۹)؟ در پاسخ باید گفت که مواد (۷۰۰ و ۷۰۹) در یک امر نقطۀ مشترک دارند و آن موجود نبودن حالت مشدده. از سوی دیگر، در مادۀ (۷۰۹) مکان سرقت مشخص نشده و عام است، برعکس در مادۀ (۷۰۰) مکان سرقت مشخص شده است. همچنان برعکس مادۀ (۷۰۰) در مادۀ (۷۰۹) در یک حکم آن قیمت مال مسروقه مشخص شده است.
حالا پاسخ پرسش فوق این است که از آنجاییکه در میان حکم اول مادۀ (۷۰۹) و مادۀ (۷۰۰) از حیث نبود یکی از احوال مشدده نقطۀ مشترک است و از سوی دیگر از حیث مکان مادۀ (۷۰۹) عامتر از مادۀ (۷۰۰) است که افزون بر محل مسکونی، محل غیرمسکونی را نیز شامل میشود. تنها نقطۀ اختلافی، حکم دوم مادۀ (۷۰۹) با مادۀ (۷۰۰) از حیث قیمت مال مسروقه است. پس بادرنظرداشت نقطۀ اشتراک فوق الذکر و عام بودن مکان در مادۀ (۷۰۹)، میان این دو ماده چنین جمع میشود، هرگاه یک شخص به محل مسکونی سرقت کند، در صورتی که ارزش مال مسروقه پنج هزار یا بیشتر از پنج هزار باشد مادۀ (۷۰۰) و هرگاه ارزش مال کمتر از پنج هزار باشد، مادۀ (۷۰۹) قابل تطبیق است. در نتیجه میتوان گفت که در قضیۀ فوق مادۀ (۷۰۰) قابل تطبیق است.
قابل یاددهانی است، هرگاه در محل غیرمسکونی به استثنای احکام مندرج (۷۰۱ و ۷۰۵ الی ۷۰۸) و موجود نبودن احوال مشدده، سرقت صورت گیرد که ارزش مال مسروقه بیشتر از پنج هزار افغانی باشد، مادۀ (۷۰۹) قابل تطبیق است؛ زیرا مادۀ (۷۰۰) صرف در محل مسکونی تطبیق میشود نه در محلات غیرمسکونی. از سوی دیگر، مادۀ (۷۰۸) صرف از عبادتگاه یاد نموده است.
حالا اگر حالات مشدده موجود باشد، اما ارزش مال مسروقه کمتر از پنج هزار افغانی باشد، آیا مادۀ (۷۰۹) باز هم قابل تطبیق است؟ آری، مادۀ (۷۰۹) قابل تطبیق است، زیرا حکم دوم مادۀ (۷۰۹) به گونۀ مطلق بیان شده است که ارزش مال مسروقه کمتر از پنج هزار افغانی باشد، برابر است که شخص در حالت مشدده یا عادی مرتکب جرم سرقت شده باشد.
دادگاه عالی (ستره محکمه)، خواهان تعدیل این مادۀ قانون است و در متن تعدیل پیشنهادی به جای «یا» میان دو حکم، میخواهند «و» را استفاده کنند که بادرنظرداشت تحلیل فوق الذکر، اصلاً اشکال قانونی در این ماده موجود نیست و بحث تعدیل آن نیز منتفی است.
یادآوری: این یادداشت بنده در صفحۀ فیس بوک شرکت خدمات حقوقی شجن نیز به نشر رسیده است.
