سازمان بینالمللی استانداردسازی (ISO) یک فدراسیون جهانی از نهادهای ملی استاندارد است. کار تهیه و تدوین استانداردهای بینالمللی معمولاً از طریق کمیتههای فنی ISO انجام میشود[۱]. این نهاد درسال ۱۹۴۷ آغاز به کار کرد. [۲] یکی از اعضای آن دولت افغانستان است.[۳]
یکی از مأموریتهای این سازمان، معیاریسازی کُدهای زبانهای جهان است که به آن ISO 639 میگویند که تحت آن اصول کلی کُدگذاری زبانها تعیین میشود.
آنچه درین کُدگذاری مهم است تفکیک میان زبان کلان (Macrolanguage) و زبانهای منفرد (Individual Languages) است. به گونۀ مثال عربی زبان کلان است و زبانهای منفرد آن عربی مصری، شامی، خلیجی … است.
درین سازمان، زبانهای کلان و زبانهای منفرد که در زیرمجموعۀ آن قرار دارد ثبت میشود. زبان پارسی دری افغانستان چنین ثبت شده است.
مشخصات پارسی دری از حیث زبان کلان
– شناسه (Identifier) = fas
– نام مرجع (Reference Name) = فارسی (Persian)
مشخصات پارسی دری از حیث زبان منفرد
– شناسه (Identifier) = prs
– نام مرجع (Reference Name) = دری (Dari)[۴]
بادرنظرداشت مشخصات زبان کلان و منفرد زبان پارسی در افغانستان، نام کامل آن «پارسی دری» میشود. اینکه در قانون اساسی ۲۰۰۴ از کلمه دری کار گرفته شده است، نافی ذکر زبان کلان آن نیست. دری در زیرمجموعۀ زبان پارسی قرار دارد. و این نامگذاریهای اخیر زبانهای منفرد ناشی از عضویت دولت-ملتها و سیاستهای زبانی میتواند باشد. اینکه در افغانستان برخی دری را جدا و مستقل از پارسی میدانند، ناشی از ناآگاهی و انگیزههای سیاسی است. در اسناد بین المللی رابطه میان زبان پارسی و دری، عموم و خصوص مطلق است. البته آنچه در اسناد بین المللی انعکاس یافته است در آثار کلاسیک زبان پارسی نیز بازتاب یافته است. چنانچه فردوسی در شاهنامه چنین میگوید:
بفرمود تا پارسی دری
بگفتند و کوتاه شد داوری!
همچنان درین اواخر برخی ثبت زبانها را از صلاحیت سازمان یونسکو میدانند که اشتباه است. یونسکو فقط آثار باستانی را ثبت میکند، نه کُد زبانها را. قابل یاددهانی است که سیستم کُدگذاری بین المللی زبانها مشکل کُد دادن به آثار گذشته را نیز حل میکند. تمام آثاری که به زبان پارسی ثبت شده است، مربوط زبان کلان پارسی است.
منابع:
[۱] ISO 639:2023(en), Code for individual languages and language groups
[۲] https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C
