تأویل ابیات بیدل (۱۱)

زاهد به بزم مستان دیگرتو چهره منمای
شب‌های جمعه ‌کم نیست روز سیاه مینا
«بیدل»
ترکیب روز سیاه مینا خیلی قشنگ و همزمان فریبنده است. مینا به شیشه یا آبگینۀ سفید می‌گفتند. می سرخی که در مینا می‌ریختند از طرف شب بیشتر رنگ سیاه را به خود می‌گرفت. پس «روز سیاه مینا» به معنای میناهای پراز می را گویند. میناهای پر از می را می‌توان نماد بیخودی عارفانه عنوان کرد. شب‌های جمعه شب‌های ذکر و ریاضت بیشتر برای عرفاست. میناهای پراز می، بزم را تاریک کرده است، آمدن چهرۀ بی‌نور زاهد به این تاریکی می‌افزاید. در عرفان مینا نماد دل عارف است. تجربه‌های بی‌خودی جمع دشواری و لذت است. روز سیاه همان دشواری‌ای است که عارف حین بی‌خودی تجربه می‌کند.

با آمدن زاهد نامحرم این دشواری بیش‌تر می‌شود و حالش برهم می‌خورد. در حال بی‌خودی جمع یاران هم‌دل برایش حس راحتی می‌دهد و موجب دوام و ارتقای این حال عرفانی‌اش می‌شود. حضور زاهد نامحرم و ظاهربین در بزم عرفا (مستان) موجب انقطاع حال عرفانی شان می‌شود.