طبق مادۀ (۴) کُد جزا، ماموران دولتی چه نظامی یا ملکی از جمله مؤظفین خدمات عامه به شمار میروند. کارکنان دولتی مکلف اند در تمام امور کاری خویش، قوانین نافذه را رعایت نمایند. اسناد بین المللی و قوانین داخلی (قانون اساسی، کنوانسیون منع شکنجه و سایر رفتارها و مجازاتهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز، قانون منع شکنجه)، سؤ رفتار مؤظفین خدمات عامه علیه شهروندان را منع نموده است.
به منظور اینکه اسناد داخلی و بین المللی ضمانت جزایی پیدا کنند، قانونگذار در مادۀ (۴۴۸) خویش، سؤرفتار مؤظفین خدمات عامه را تحت عنوان « خشونت مؤظف خدمات عامه علیه شخص»، چنین جرم انگاری نموده است: ” هرگاه مؤظف خدمات عامه با استفاده از صلاحیت وظیفوی خود با شخص طوری شدت و خشونت نماید که موجب آلام جسمی یا منافی آبرو و حیثیت او گردد، به حبس متوسط تا دو سال یا جزای نقدی از شصت هزار تا یکصدو بیست هزار افغانی، محکوم میگردد.”
طوریکه از این ماده استنباط میگردد، وصف مرتکب در این جرم، خاص است یعنی قانونگذار صرف از مؤظف خدمات عامه یاد کرده است. ثانیاً رفتار مجرمانه شامل هر نوع شدت و خشونت است. شدت و خشونت، اطلاق دارد و شامل رفتار، گفتار، اشاره و نوشته می شود. میان«آلام جسمی» و «منافی آبرو و حیثیت» کلمۀ «یا» استفاده شده است که در صورت تحقق یکی از آن این جرم محقق میگردد. کلمۀ «آلام جسمی» عام ذکر شده است، شامل ضرب و جرح نیز می گردد. کلمۀ «منافی آبرو و حیثیت» به گونۀ عینی یا objective در این ماده مراد است، یعنی عرف تعیین می کند که رفتار مؤظف خدمات عامه، منافی آبرو و حیثیت است یا خیر.
این جرم در واقع تلفیقی از جرم مقید و مطلق است. یعنی در خصوص آلام جسمی، جرم مقید است. اما در خصوص رفتاری که در نفس خود منافی حیثیت و آبرو باشد همانند توهین است و توهین از جمله جرایم مطلق است و محض صدور فعل از شخص، باعث تحقق جرم میشود، نتیجۀ آن که تحقیر نزد مردم است، شرط نیست. اما آوردن کلمۀ «یا» تحقق این جرم را آسان میسازد، یعنی شاید رفتار یک مؤظف خدمات عامه باعث آلام جسمی نگردد، اما در دامن منافی آبرو و حیثیت بیفتد. همچنان شرط است که رفتار مؤظف خدمات عامه «با استفاده از صلاحیت وظیفوی» باشد. هرگاه مؤظف خدمات عامه، در جریان وظیفه یا خارج از وظیفه از صلاحیت وظیفوی خود استفاده نموده و مرتکب شدت و خشونت علیه شخص دیگر گردد، مرتکب این جرم می گردد. مفهوم مخالف آن این است که هرگاه خارج از آن شخص مرتکب شدت و خشونت گردد، میتوان به آن وصف مجرمانه ضرب یا جرح یا جرم دشنام و توهین داد.
موضوع جرم، مادون نفس و شخصیت معنوی شخص دیگر است. در این ماده از کلمۀ «شخص» استفاده شده است. از آنجاییکه در مادۀ (۳۵۴-۳۵۹) جرم تجاوز علیه مؤظفین خدمات عامه، پیش بینی شده است، پس این ماده تخصیص میخورد و شخص مختص میشود به شهروندان عادی که مؤظف خدمات عامه نباشند.
قابل ذکر است که این جرم، قصدی بوده و قصد آن عام میباشد. عام بودن قصد، این جرم را از جرم شکنجه جدا می کند. زیرا در جرم شکنجه قصد خاص شرط است که در فقرۀ (۱) مادۀ (۴۵۰) کُد جزا، پیش بینی شده است. به عبارت دیگر، هرگاه مؤظف خدمات عامه با ارادۀ آزاد و درک ماهیت عمل خویش، مرتکب رفتار خشونت آمیز علیه یک شخص دیگر شود، طبق این مادۀ قانون مورد مسؤولیت جزایی به وی راجع میگردد.
مجازاتی که برای این جرم پیش بینی شده است، این جرم را از نوع، جرم جنحه میسازد. مجازات آن حبس متوسط تا دو سال یا جزای نقدی از شصت هزار تا یکصدو بیست هزار افغانی میباشد.
یادآوری: این یادداشت بنده در صفحۀ فیس بوک شرکت خدمات حقوقی شجن نیز به نشر رسیده است.
