در قانون کار رخصتی تعریف نشده است. رخصتی را میتوان مدت زمانی فارغ از اجرای وظیفه تعریف نمود. یعنی مدتی که بنابر حکم قانون یا موافقت طرفین، کارکن در کار خویش حاضر نمیشود. تفاوت میان غیابت و رخصتی است. غیابت بدون تأییدی کارفرما صورت میگیرد؛ اما رخصتی بنابر تأیید کارفرما یا حکم قانون صورت میگیرد.
رخصتی را در کل میتوان به دو نوع تقسیم کرد: رخصتی بامزد و رخصتی بدون مزد. رخصتی بامزد با موافقت طرفین و حکم قانون صورت میگیرد و رخصتی بدون مزد با توفق طرفین. در خصوص بدون مزد قانون کار افغانستان مسکوت است. قانون کار افغانستان رخصتیهای بامزد را قرار ذیل تقسیم نموده است که هر یک به طور مختصر به معرفی گرفته میشود:
۱- رخصتیهای عمومی: مادۀ هجدهم قانون اساسی برخی از رخصتیهای عمومی را یاد نموده است که شامل روزهای جمعه، ۲۸ اسد و ۸ ثور میشود. سایر رخصتیهای عمومی در مادۀ چهل و یکم قانون کار هچون روز اول سال، روز اول ماه مبارک رمضان، ایام عید وغیره پیشبینی شده است. البته در جزء ۱۱ مادۀ مزبور رخصتیهای عمومی را قید ننموده است بل برخی روزهای دیگر بنابر تجویز دولت تصویب و اعلان میگردد.
۲- رخصتیهای سالانه: طبق قانون کار، رخصتیهای سالانه شامل رخصتی تفریحی، مریضی و ضروری می شود. استفاده از رخصتیهای عمومی طبق احکام قانون صورت میگیرد؛ اما رخصتیهای سالانه به اساس ضرورت و درخواست یا اطلاعیۀ کارکن از طرف اداره یا کارفرما، قابل اجرا میباشد. طبق مادۀ چهل و ششم قانون کار، کارکنان مستحق بیست روز رخصتی تفریحی بامزد میباشند. البته برای کارکنان دارای سن کمتر از هجده سال و کارکنان کارهای زیرزمینی و ثقیل با مضر صحت بیشتر از بیست روز بوده میتواند. استادان و معلمان مؤسسات تحصیلی و تعلیمی که از رخصتیهای تعلیمی و تحصیلی استفاده مینمایند، مستحق رخصتی تفریحی نمیباشند.
کارکن سالانه مستحق ۲۰ روز رخصتی مریضی با مزد و سایر حقوق و امتیازات میباشد. قابل یاددهانی است که کارکن میتواند بیشتر از ۲۰ روز از اضافه رخصتی مریضی مستفید شود، مشروط بر اینکه تصدیق مراکز صحی دولتی و غیردولتی را ارائه کرده بتواند. همچنان کارکن میتواند در هر سال مستحق ۱۰ روز رخصتی ضروری با مزد و سایر حقوق و امتیازات شود. در خصوص کارکن جدید التقرر باید گفت که طبق قانون، هرگاه کارکن در نیمۀ اول سال استخدام شده باشد، از رخصتیهای سالانه طور کامل استفاده کرده میتواند. امَا، اگر کارکن در نیمۀ دوم سال استخدام شده باشد، از نصف رخصتیهای سالانه استفاده کرده میتواند.
۳- رخصتی ولادی: کارکن زن مستحق (۹۰) روز رخصتی ولادی بامزد میباشد که یک ثلث آن قبل از ولادت و دو ثلث آن بعد از ولادت قابل اجراء است. در صورت ولادت غیرطبیعی یا دوگانگی یا بیشتر از آن مدت (۱۵) روز رخصتی بیشتر به وی داده میشود. در برخی از قوانین کار افزون بر مادر، برای پدری که صاحب فرزند میشود، رخصتی داده میشود. قانون کار افغانستان چنین رخصتی را در جمع رخصتیهای ضروری پذیرفته است که صرف به اساس اطلاعیه، برای مدت ده روز قابل اجراء میباشد.
۴- رخصتی فریضۀ حج: کارکن برای ادای فریضۀ حج یا زیارت اماکن متبرکه در تمام دورۀ کار صرف یکبار، مستحق مدت الی ۴۵ روز رخصتی بامزد میباشد. قابل یاددهانی است که در این رخصتی، تصدیق ادارۀ حج و اوقاف حتمی پنداشته میشود. ایام رخصتی اضافه از (۴۵) روز با رخصتی تفریحی یا ضروری کارکن محاسبه شده میتواند.
۵- رخصتی تحصیلی: در بخش رخصتیهای بامزد از رخصتی تحصیلی یاد نشده است؛ اما از فصل ششم قانون کار تحت عنوان « آموزش مسلکی، فنی و حرفوی و انکشاف مهارتهای کارکنان» میتوان به نحوی رخصتی تحصیلی را استنباط نمود. طبق مادۀ هشتادم قانون کار، اداره کارکن ممتاز را غرض تحصیل، تعلیم و آموزش بالاتر به مؤسسات تحصیلی در داخل و خارج کشور معرفی میتواند. کارکن در جریان تحصیل یا تعلیم از ادارۀ مربوط، مستحق مزد و حقوق بست، رتبه یا درجۀ اصلی میباشد.
