آیا از نظر قومی افغانستان کشور اقلیت‌هاست؟

از نظر حقوقی به‌طور کلی، اکثریت (Majority) به عددی گفته می‌شود که بیش از نیمی از کل را تشکیل دهد؛ به عبارت دیگر، بیش از ۵۰ درصد.[۱] به گونۀ مثال، وقتی تنها دو نامزد وجود داشته باشد، کسی که شمارهٔ بیشتر رأی‌ها را به‌دست آورد، گفته می‌شود که اکثریت تعداد آرا را حاصل کرده است. اما زمانی‌که بیش از دو نامزد برای یک مقام باهم رقابت کنند، شخصی که بیشترین آرا را به‌دست می‌آورد، دارای رأی نسبی (plurality) است، ولی اکثریت (majority) ندارد، مگر این‌که تعداد آرای او از مجموع رأی‌های تمام رقیبانش بیشتر باشد.[۲] اقلیت مفهوم مخالف اکثریت است. یعنی عددی که بیش از نیمی از کل را تشکیل ندهد اقلیت پنداشته می‌شود.[۳]

افغانستان کشور کثیر القومی است. درین کشور هنوز سرشماری دقیق نفوس صورت نگرفته است.[۴] البته برخی از نهادهای خارجی تخمیناً ترکیب جمعیتی افغانستان را به لحاظ قومی بیان کرده اند. چنانچه در مقاله‌ای که در وبسایت دانشگاه جورج تاون به نشر رسیده است، درصدی اقوام افغانستان را چنین تذکر داده است: ” چشم‌انداز قومی افغانستان شامل گروه‌های زیر است: پشتون‌ها (۴۲ درصد)، تاجیک‌ها (۲۷ درصد)، هزاره‌ها (۹ درصد)، ازبک‌ها (۹ درصد)، ایماق‌ها (۴ درصد)، ترک‌ها (۳ درصد) و بلوچ‌ها (۲ درصد).”[۵]  این فقط تخمین است که واقعیت نفوس و ترکیب جمعیتی افغانستان را بازتاب نمی‌دهد.اگر فرضاً آن را درست بپنداریم باز هم هیچ قومی بیش از پنجاه درصد را نمی‌سازد. پس بادرنظرداشت تعریفی که در فوق تذکر گردید، افغانستان کشور اقلیت‌هاست. چنانچه در گزارش سازمان عفو بین الملل، پشتون‌ها را به عنوان بزرگترین گروه اقلیت قومی عنوان کرده است.

قابل یاددهانی است که به لحاظ زبانی، زبان پارسی زبان اکثریت مطلق مردم افغانستان است. ۷۷ درصد مردم افغانستان به زبان پارسی صحبت می‌کنند.[۶] البته این رقم نیز نیاز به بررسی دوباره دارد. ‏در افغانستان برخی میان تعداد افراد متعلق به یک قوم و تعداد گویندگان یک زبان مغالطه می‌کنند. زیاد بودن تعداد یک قوم الزاماً به معنای زیاد بودن تعداد گویندگان زبان آن قوم نیست. تا احصائیه دقیق گرفته نشود، اصل بر اقلیت بودن همه اقوام است.

بدین ملحوظ نهاد بین الملل Minority Rights Group یا گروه حقوق اقلیت‌ها افغانستان را کشور اقلیت‌ها دانسته است.[۷] هرگاه سرشماری دقیق نفوس صورت نگرفته باشد،  ترکیب جمعیتی اقوام نیز نامعلوم است. پس وقتی اکثریت معلوم نباشد، طبق قاعدۀ الیقین لایزل بالشک، یقینی بودن همان اقلیت پنداشتن همه است.

بادرنظرداشت آنچه در فوق تذکر گردید، افغانستان کشور اقلیت‌هاست. در افغانستان هیچ قومی نیست که اکثریت مطلق را تشکیل دهد. علی رغم تخمین‌هایی که در خصوص نفوس و درصدی ترکیب جمعیتی افغانستان صورت گرفته است، این آمار دقیق نیست. پس لابد فرض را به اقلیت بودن همه گرفت.

قابل یاددهانی است که در مادۀ چهار قانون اساسی چنین از اقوام افغانستان نامبرده شده است: ” ملت افغانستان متشکل از اقوام پشتون، تاجک،‌ هزاره، ازبک، ترکمن،‌ بلوچ،‌ پشه‌ای، نـورستانی، ايماق، عرب، قرغيز، قزلباش، گوجر، براهی و سایر اقـوام می‌باشد.” طوریکه ازین ماده استنباط می‌شود اقوام به ترتیب الفبا نه، بل ظاهراً به لحاظ تعداد نفوس هر قوم نگاشته شده است. از آنجاییکه سرشماری دقیقی صورت نگرفته است چنین نگارشی منصفانه نیست. از سوی دیگر نگاشتن یک مادۀ قوانین به این ترتیب، به گونه‌ای خودبه‌خودی سلسله‌مراتبی بودن اقوام و تشویق برای قومی کردن قدرت را نشان می‌دهد، چنانچه در ۲۰ سال دوران جمهوریت، شاهد آن بودیم.

منابع:

[۱] https://www.law.cornell.edu/wex/majority

[۲] https://thelawdictionary.org/majority/

[۳] https://www.merriam-webster.com/dictionary/minority

[۴] https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2023/field/ethnic-groups

[۵] https://gjia.georgetown.edu/2024/04/17/factoring-ethnicity-in-talibans-quest-for-legitimacy-an-anthropological-rewiring-of-the-power-structure/

[۶] https://www.countryreports.org/country/Afghanistan/population.htm

[۷] https://minorityrights.org/resources/afghanistan-a-nation-of-minorities/