تحلیل حقوقی بر لقب قهرمان ملی

از لحاظ حقوقی، دولت (State) شخصیت حکمی است که حکومت (Government) – قوۀ اجرائیه، مقننه و قضائیه – به نمایندگی از آن رفتار می‌کند. هر رفتاری که حکومت انجام می‌دهد به نام و حساب دولت تمام می‌شود. یکی ازین رفتارهای حکومت اصدار فرامین است که تطبیق آن بر حکومت‌های مشروع بعدی الزامی است، مگر اینکه آن حکومت‌ها آن فرامین را طبق قانون ملغا اعلام کنند.

پس از سقوط دور اول رژیم طالبان، حکومت مؤقت تشکیل شد. در یکی از فرامینی که از سوی حکومت مؤقت به ریاست حامد کرزی صادر شد، تفویض لقب «قهرمان ملی» به احمد شاه مسعود بود. این فرمان که در سالنامۀ کابل، جریدۀ رسمی وزارت اطلاعات و فرهنگ، به تاریخ ۸ ثور ۱۳۸۱ چنین صادر شد، چنین مشعر است:

“بسم الله الرحمن الرحیم

ملت همیشه آزاده و مجاهد افغاستان به پاس فداکاری‌ها، مجاهدت‎ها و ایثارگری‌های شخصیت جاویدان جهاد افغانستان شهید احمد شاه مسعود بزرگ که افتخاراتش همچو ستارۀ درخشان در افق آزاده‌گی کشور می‌درخشد لقب قهرمان ملی افغاستان برای شان اعطا می‌گردد.

این فرمان مورد تصویب مجلس عالی وزرا قرار گرفته است. بگذار افغانستان با افتخارات ملی‌اش یک‌بار دیگر گامی در مسیر عظمت بردارد.”

درین یادداشت حقوقی به پرسش‌هایی که در خصوص لقب قهرمان ملی به احمد شاه مسعود مطرح می‌گردد ذیلاً پاسخ داده می‌شود:

۱- دادن لقب قهرمان ملی به احمد شاه مسعود توسط فرمان ریاست جمهوری صادر شده است نه در متن قانون اساسی. بربنیاد قوانین افغانستان، فرمان رئیس جمهور دستور کتبی رئیس جمهور است که به منظور اعمال صلاحیت‌های مندرج قانون اساسی افغانستان و سایر قوانین نافذه در ساحات مربوط، صادر و ثبت باشد. طوریکه از محتوای فرمان فوق الذکر برمی‌آید، این فرمان از سوی مجلس عالی وزرا تصویب و از سوی رئیس جمهور توشیح شده است. یعنی این فرمان از سوی حکومت مؤقت به ریاست آقای کرزی صادر شده است. همچنان در آن زمان تفکیک میان فرمان عادی و تقنینی نبود، بل همه فرمان نامیده می‌شد. قابل یاددهانی است که دادن این لقب در لویه جرگۀ اضطراری نیز تصویب شده بود.

۲- فرمان رئیس جمهور خاصیت استمرار و بقا دارد. یعنی تا فرمان دیگری از همان مرجع یا مرجع بالاتر صادر نگردد حکم آن استمرار دارد. این خصوصیت برمبنای قاعدۀ فقهی الاصل بقاء ما کان علی ماکان است. ازین ویژگی فرمان چنین استنباط می‌گردد که لقب قهرمان ملی به احمد شاه مسعود هنوز برقرار است.

۳- نقدها و اتهاماتی که بر احمد شاه مسعود است، از لحاظ حقوقی بر این فرمان تأثیر ندارد. هر شخص می‌تواند احمد شاه مسعود به عنوان یک شخصیت عمومی با استفاده از حق آزادی بیان نقد کند. اما این اتهامات و نقد تأثیری بر از میان رفتن فرمان ندارد. فرمان فقط با فرمان هم‌وزن حقوقی آن از میان می‌رود.

۴- برخی میان تعریف جامعه‌شناختی و حقوقی از ملت مغالطه می‌کنند. به لحاظ حقوقی ملت ” مجموعه‌ای از اشخاصی که بر بنیاد تابعیت مشترک، دارای پیوند حقوقی محسوب گردیده و متقابلاً از حقوق و وجایب برخوردار می‌باشند.” پس در تعریف ملت به لحاظ حقوقی مهم تابعیت و متعلق بودن به یک دولت است. افرادی که تابعیت یک دولت را دارند به لحاظ حقوقی به آن ملت گویند. اینکه این مردم به لحاظ جامعه‌شناختی هنوز با ذهنیت قبیله‌ای و قومی اند و حس و هویت ملی به وجود نیامده و یا افراد آنچه را در قوانین به عنوان نمادهای ملی تعریف شده است به آن توافق ندارند، بحثی جداست. وقتی حکومت از آدرس دولت یا State امری را ملی می‌پندارد، فقط تابعیت را معیار قرار می‌دهد. پس اگر کسانی با یک دید جامعه‌شناختی هنوز به این باور نرسیده اند که مردم افغانستان ملت شده، نافی لقب قهرمان ملی احمد شاه مسعود نیست. پسوند “ملی” این لقب بربنیاد دید حقوقی و یک  سند حقوقی به وی داده شده است. درین‌جا بحث سالبه به انتفای موضوع مطرح نمی‌شود، زیرا منظر حقوقی و جامعه‌شناسی کاملاً متفاوت است. قابل یاددهانی است که تعریف ملت از دید حقوقی در مادۀ (۴) قانون اساسی افغانستان نیز چنین آمده است: ” ملت افغانستان عبارت است از تمام افرادي که تابعيت افغانستان را دارا باشند.” طوریکه ازین پاراگراف مادۀ (۴) استنباط می‌گردد، به لحاظ حقوقی معیار برای ملت، تابعیت است. در نتیجه، به لحاظ حقوقی لقب قهرمان ملی به احمد شاه مسعود برقرار است، گرچند به لحاظ جامعه‌شناسی، نقدی بر ملت بودن مردم افغانستان محفوظ است.

۵- هرگاه برخی از شهروندان افغانستان یا یک شخصیت سیاسی که صلاحیت اصدار فرمان را ندارند، شخص دیگری را قهرمان ملی عنوان کنند، از لحاظ غیررسمی نزد آن مردم قهرمان است، امّا از نظر دولت افغانستان این لقب به گونۀ رسمی فقط به احمد شاه مسعود داده شده است. یعنی از نظر دولت افغانستان، فقط احمد شاه مسعود قهرمان ملی است، زیرا فرمانی صادر نشده است که به فرد دیگری این لقب داده شده باشد.