نظام حقوقی افغانستان، حفظ حریم خصوصی افراد را تضمین نموده است. به همین منظور در کُد جزای کشور بخاطر حفظ این حق اساسی و بشری افراد، احکام جزایی پیش بینی شده است. گاهی دیده میشود که در رسانههای اجتماعی، برخی افراد، تصویر یا نوار دیداری یا شنیداری افراد را بدون اجازۀ شان نشر میکنند. به منظور حفظ حق حریم خصوص افراد، فقرۀ (۱) مادۀ ۸۶۸ کُد جزا چنین مشعر است: ” شخصی که به وسیلۀ سیستم کمپیوتری یا مخابراتی، صوت یا تصویر یا فلم خصوصی دیگری را بدون رضایت و علم وی در فضای سایبر منتشر کند یا در دسترس دیگران قرار دهد، به نحوی که منجر به ایجاد ضرر مادی یا معنوی یا موجب هتک حیثیت وی شود، به حبس متوسط تا دو سال یا جزای نقدی از شصت هزار تا یک صد و بیست هزار افغانی، محکوم میگردد.” عناصر مادی و معنوی این جرم و مجازاتی که پیش بینی شده است قرار ذیل به تحلیل میشود:
۱- سمت مرتکب: به منظور ارتکاب جرم مندرج فقرۀ (۱) مادۀ ۸۶۸ وصف خاصی برای مرتکب درنظر گرفته نشده است، بلکه شامل هر شخص مکلف میشود؛ زیرا در آغاز این ماده، کلمۀ «شخصی» را به طور مطلق به کار برده است.
۲- رفتار مجرمانه: در این ماده، دو گونه رفتار مجرمانه پیش بینی شده است:
الف- نشر در فضای سایبر و
ب – در دسترس دیگران قرار دادن.
این دو رفتار مجرمانه وقتی محقق می شود که بدون رضایت و علم مجنی علیه باشد. میان دو رفتار مجرمانه، کلمۀ «یا» استفاده شده است که تحقق هر یک از آن کافی است. طبق فقرۀ (۲) مادۀ ۸۵۱ کُد جزا، فضای سایبر عبارت از فضای مجازی یا غیرملموسی است که به اساس ارتباط شبکههای کمپیوتری یا انترنتی بهوجود آمده است.
۳- موضوع جرم: موضوع این جرم شامل صوت، تصویر یا فلم خصوصی افراد است. بربنیاد مادۀ سوم قانون دسترسی به اطلاعات، این موارد شامل اطلاعات شخصی است و وجه بارز اطلاعات شخصی این است که به وظایف رسمی یک شخص ارتباط نداشته باشد. بنابرین صوت یا تصویر یا فلمی یک شخص که مرتبط به وظایف رسمی وی باشد، از دایرۀ این جرم خارج است. همچنان از مفهوم مخالف این ماده چنین استنباط می گردد که هرگاه صوت یا تصویر یا فلم به طور علنی و در حضور مردم باشد، دیگر مفهوم خصوصی بودن خویش را از دست میدهد و نشر و پخش آن از لحاظ قانونی اشکال ندارد. به گونۀ مثال هرگاه یک شخص تصویر یک نامزد ریاست جمهوری را که برای مردم خطابه دارد، هرچند بدون اجازه نشر نماید، مرتکب این جرم نمیشود. بنابرین از کلمۀ خصوصی بودن باید تفسیر مضیق شود و دامنۀ آن نباید گسترش یابد.
۴- وسیلۀ جرم: وسایلیکه از طریق آن این جرم ارتکاب مییابد شامل سیستم کمپیوتری یا مخابراتی است. مقصد از سیستم کمپیوتری «به کار بردن برنامه های کمپیوتری مانند صفحات انترنتی وغیره، و هدف از سیستم مخابراتی همچون سیستم پیام صوتی برای نشر پیام یا استفاده از سیستم MMS برای نشر یا به دسترس قرار دادن تصویر یا فلم است.»
۵- نتیجه جرم: به منظور تحقق این جرم شرط است که منجر به ایجاد ضرر مادی یا معنوی یا موجب هتک حیثیت مجنی علیه شود. بنابرین این جرم از جمله جرایم مقید به شمار می رود و څارنوال باید این ضرر مادی یا معنوی را به اثبات برساند. قابل یاددهانی است که میان رفتار مجرمانه و نتیجۀ جرم، رابطۀ سببیت وجود داشته باشد.
۶- قصد جرم: در جرایم اصل بر عمدی بودن است، مگر اینکه قانونگذار غیرعمدی بودن آن عمل را نیز جرم انگاری کرده باشد. این جرم نیز عمدی است و هرگاه بهطور خطا ارتکاب یابد این جرم محقق نمی شود. البته قصدی بودن آن نیز به طور عام است، یعنی یک شخص علی رغم داشتن علم مبنی بر عدم رضایت یک شخص، صوت یا تصویر یا فلم خصوصی وی را نشر نماید.
۷- مجازات: این جرم از جمله جرایم جنحه به شمار میرود. محکمه بادرنظرداشت اصل ضرر وارده و شدت و خفت ماهیت رفتار مجرمانه، میتواند مرتکب را به حبس متوسط تا دو سال یا جزای نقدی از شصت هزار تا یک صد و بیست هزار افغانی، محکوم نماید. با کاربرد کلمۀ «یا» میان این دو مجازات، قاضی صرف صلاحیت تعیین یکی از آن دو را دارد. قابل یاددهانی است که تعقیب عدلی این جرم مشروط به شکایت مجنی علیه میباشد.
یادآوری: این یادداشت بنده در صفحۀ فیس بوک شرکت خدمات حقوقی شجن نیز به نشر رسیده است.
