تأویل ابیات بیدل (۹۲)

به بزم وصل، عاشق را چه امکان است خودداری
که شبنم جلوۀ خورشید چون بیند هوا گردد

من شیفتۀ تصاویر شعری ظریف و پرمعنای ابیات بیدل هستم. در این بیت، بیدل از عدم امکان خودداری عاشق در زمان رسیدن به معشوق حرف می‌زند. یعنی وقتی عاشق، معشوق را ببیند دیگر محو دیدار او می‌شود؛ شکیبایی و خویشتن داری را از دست می‌دهد و با یک جمله خود را از دست می‌دهد. مانند شبنم که وقتی با جلوه‌های پرحرارت خورشید روبرو می‌شود، محو می‌شود و به تعبیر بیدل، «هوا گردد» این تصویر از لحاظ عرفانی خیلی ظریف و به‌جا است.

اول، عارف چون شبنم باید شفاف و پاک گردد تا در برابر جلوه‌های ذات یکتا روبرو شود. دوم، وقتی در برابر آن جلوه‌های ذات یکتا روبرو می‌شود، دیگر به عدم می‌پیوندد. سوم، شبنم منبع آن هوا است و دوباره به هوا بر می‌گردد، آنجا که خورشید است؛ چون وقتی خورشید بر گل پر از شبنم می‌تابد، آب شبنم تبخیر می‌کند و در هوا می‌رود.