جرم مشهود

جرم مشهود کلمۀ ترکیبی است. مشهود حالت مفعولی فعل شهد یشهد است که به معنای «دیده شده» است. از مشهود، شاهد را می‌توان استنتاج کرد، زیرا آنچه دیده می‌شود مربوط به یک عامل انسانی است که همانا شاهد است. همچنان از جرم مشهود، مفهوم مخالف آن را می‌توان بدست آورد که همانا جرم غیرمشهود است. آنچه از تحلیل لغوی جرم مشهود استنباط می‌گردد، جرم مشهود، جرمی است که از سوی شخص ثالث دیده شده باشد. برعکس، جرم غیرمشهود جرمی است که از سوی شخص ثالث دیده نشده باشد. از ترکیب جرم مشهود با جرم غیرمشهود، چهار حالت بدست می‌آید:

۱- مشهود بودن جرم و مرتکب آن: در این حالت جرم در ملاء عام اتفاق می‌افتد که از سوی شخص ثالث، ارتکاب جرم و مرتکب آن مشاهده شود. این حالت جرم مشهود تام است.

۲- غیرمشهود بودن جرم و مرتکب: این حالت خود به دو نوع دیگر است:
الف – حالت ساده: هرگاه جرم در مکانی اتفاق بیفتد که هیچ کس ارتکاب جرم و مرتکب آن را نبیند، این حالت محقق می‌شود. به گونۀ مثال، الف ب را در یک مکان متروکه می‌برد و به قتل می‌رساند.
ب – حالت مغلق: این حالت در جرایم محال قانونی اتفاق می‌افتد. به گونۀ مثال الف قبلاً از سوی ب به قتل رسیده، ج که رابطۀ با ب هم ندارد نفهمیده به وی شلیک می‌کند که از سوی شخص ثالث دیده می‌شود، امّا شلیک الف از سوی کسی دیده نمی‌شود. در وهلۀ نخست جرم و مرتکب آن مشهود به نظر می‌رسد. بعداً وقتی طب عدلی معایناتی را بر جسد الف انجام می‌دهد معلوم می‌کند که با مرمی ج به قتل نرسیده بل با مرمی شخص دیگر که همانا الف است، به قتل رسیده. از آنجاییکه از ارکان مادی جرم قتل زنده بودن الف، پس از قتل، شلیک ج سالبه به انتفای موضوع بوده و قتل پنداشته نمی‌شود.

۳- غیرمشهود بودن جرم و مشهود بودن مرتکب آن: حالتی است که ارتکاب جرم از سوی کسی دیده نشود، اما بنابر قرائن یقینی مرتکب آن آناً شناسایی و دیده شود. به گونۀ مثال پولیس خانه‌ای را محاصره کند که در آن الف و ب است. ب شش ماهه است. الف ب را با چاقو می‌کشد و پس از قتل فوراً از سوی پولیس دستگیر می‌شود. پولیس ارتکاب جرم را ندیده است، امّا بنابر قرائن قاطع فوراً استنباط می‌کند که الف او را به قتل رسانده و الف نیز آناً به جرم خود اعتراف می‌کند. این حالت جرم مشهود استنباطی است.

۴- مشهود بودن جرم و غیرمشهود بودن مرتکب: مصداق این حالت به گونه‌ای است که الف با تفنگ تک‌تیرانداز، ب را در ملاء عام نشانه می‌گیرد و به قتل می‌رساند. آنچه شخص ثالث می‌بیند ارتکاب جرم است، چون می‌بیند شخصی مورد اصابت مرمی قرار گرفته است، امّا مرتکب آن بر وی مشهود نیست. این حالت جرم غیرمشهود استنباطی است.