63
تحصیل دستگاه تنعم دنائت است
چندانکه ریشه موج زند در زمین دود
«بیدل»
به قول مولانا: ما ز بالاییم و بالا میرویم. بیدل برای این بالا رفتن، دود را در این بیت به کار برده است. همانگونه که دود برای بالا رفتن است و در زمین ریشه نمیگیرد، اگر آدمی در پی بینیازی و تنآسانی در این دنیا باشد، نهایت پستی است، زیرا دلبستن به این دنیا خلاف قانون بالا رفتن است و انسان را پست نگه میدارد و موجب اذیت دیگران میشود. دود وقتی در زمین باشد موجب اذیت دیگران میشود، دود باید بالا برود. دود در سینۀ فراخ آسمان میرود و گم میشود. اگر تمام هدف انسان رسیدن به تنعم و مادیات در این دنیا باشد، از نظر بیدل، وی منطق وجودی خود را فراموش کرده و سرانجام به پستترین موجود تنزل مییابد.
