تأویل ابیات بیدل (۳۲)

طرب عمری ست با ساز کدورت بر نمی‌آید
سیاهی پیشتاز افتاد از رنگ حنا این‌جا

در این بیت بیدل  می‌خواهد بیان کند که طرب و شادی با کدورت ( رنج ، تیره‌گی . . .) و تیره‌روزی قابل جمع نیست. کما اینکه وقتی کسی  حنا به دستان خود می‌زند رنگ آن سبز تیرۀ مایل به سیاهی است که بعد از خشک شدن بیشتر سیه‌رنگ می‌شود و تنها با پاک کردن آن رنگ سرخ حنا نمایان می‌شود. قابل یاددهانی است که این دو رنگ همزمان ظاهر نمی‌شود. بناءً خوشی با سیاهی و تیره‌روزی هم‌ساز نیست، هرچند بعد از هر سیه‌روزی، سرخ‌رویی است!

معمولاً در غزلیات بیدل، مصرع دوم تشریح و مثالی واضح‌تر برای مصرع اول است که از لحاظ صنعت ادبی آن را مدعا المثل گویند. در این بیت چقدر زیبا طرب را به حنا تشبیه کرده است؛ زیرا معمولا حنا را در مناسبت‌های خوشی و طرب به دست و پا می‌زنند از جانب دیگر رنگ سرخ (رنگ حنا)، نشان از سرخ رویی و شادی است.