بربنیاد مادۀ ۱۳۴ قانون اساسی، کشف جرم از صلاحیت پولیس میباشد، اما این امر مهم نیازی به همکاری مردم دارد. یعنی پولیس بدون همکاری مردم، نمیتواند در کشف جرایم موفقیتهای چشمگیری را بدست آورد. روی همین ملحوظ قانون اجراآت جزایی در مادۀ ۸۳ خویش تحت عنوان: «مکلفیت اشخاص در مورد تسلیم نمودن مرتکب جرم مشهود» چنین مشعر است: ” هر شخص در صورت مشاهدۀ ارتکاب جرم مشهود حتی المقدور از تمام وسایل و امکانات بازدارنده استفاده نموده، مانع فرار مرتکب شده، وی را به نزدیکترین مرجع پولیس یا (دادستانی) حارنوالی مربوط تسلیم دهد و در صورت عدم توان او را با مشخصات لازم شناسائی و کتباً یا شفاهاً به مراجع مذکور معرفی و از واقعه اطلاع دهد.” در این ماده بادرنظرداشت تعریفی که از کشف جرم در مادۀ چهارم قانون اجراآت جزایی صورت گرفته است برخی از اجراآت کشفی به مردم تفویض شده است که ذیلاً توضیح داده میشود:
۱- نقش بازدارندگی: شهروندان میتوانند در صورت مشاهدۀ ارتکاب جرم مشهود با استفاده از وسایل بازدارنده مانع ارتکاب جرم گردند. مقصد از جرم مشهود طبق مادۀ هشتاد و دوم قانون اجراآت جزایی، جرمی است که در ملاء عام ارتکاب مییابد و مرتکبان آن از سوی مردم شناسایی میشود.
۲- گرفتاری مرتکبان: یکی از احوال جرم مشهود مندرج مادۀ ۸۲ قانون اجراآت جزایی، این است که ” مرتکب حین ارتکاب جرم یا اندکی بعد از ارتکاب، مشاهده یا بلافاصله از طرف مردم گرفتار شود.” بادرنظرداشت مواد ۸۲ و ۸۳ قانون مزبور، شهروندان میتواند مرتکبان جرم را گرفتار نماید.
البته شهروندان از آنجاییکه اکثراً فاقد دانش تخصصی کشف جرم اند، بناً صلاحیت اجراآت کشفی دیگر از قبیل جمعآوری دلایل، استجواب مظنون، شهود و متضرر وغیره را ندارند و صرف محدود به مواردی اند که در مادۀ ۸۳ قانون اجراآت جزایی مشعر است. بدین ملحوظ مکلف اند مرتکبان را هرچه زودتر به نزدیکترین مرجع امنیتی تسلیم نمایند. در صورت عدم مقابله با مرتکبان و جلوگیری از فرار آنها، آنها را با مشخصات لازم شناسائی به طور کتبی یا شفاهی به مراجع امنیتی اطلاع دهند. قابل ذکر است که شمارههای مختلف تماس از سوی نهادهای امنیتی به شهروندان داده شده است که میتوان از شمارۀ ۱۱۹ یاد نمود.
